Dit boek gaat over geweldloos communiceren. Jaren geleden tijdens een NLP cursus kwam dit onderwerp op mijn pad en had ik dit boek gelezen. Nu heb ik het voor een tweede keer herlezen en heel veel aantekeningen gemaakt die ik hieronder deel. We hebben beide "dieren" in ons. Met geweldloos communiceren zoek je naar de gevoelens en behoeften in je jakhalzenreactie.
De grondlegger
Marshall Rosenberg, de grondlegger van Nonviolent Communication ofwel Geweldloos Communiceren, koos twee dieren om zijn ideeën krachtig en duidelijk over te brengen: de jakhals en de giraf. Zij staan voor twee neigingen in ons, verwijderen en verbinden.
De jakhals staat symbool voor het ontkennen van angst en pijn en het grijpen naar middelen als macht, agressie en manipulatie om te overleven. Dit weglopen voor wat er werkelijk in je leeft hoeft niet altijd op een agressieve of negatieve manier te gebeuren. Dat kan ook door iemand te zeggen hoe geweldig hij is of door onecht aardig te doen, wat ik ook een vorm van manipulatie noem.
De giraf staat symbool voor het omarmen van de angst en de pijn. De kant in ons die belangstelling heeft voor wat er leeft en daar liefdevolle aandacht aan geeft. De intentie om in verbinding te blijven met wat er leeft in jezelf en de ander. Je blijft in het nu en kijkt met mildheid naar wat zich aandient. Je verdwijnt niet in patronen en ellende uit het verleden. Je houdt je ook niet bezig met hoe het nu verder moet en met het aandragen van oplossingen. Communiceren vanuit je hart.
H1 Kennismaking met de jakhals en de giraf
Wees bewust van je eigen manier van denken. Wees het voorbeeld van hetgeen je wilt zien in de wereld.
H2 Marshall Rosenberg en Geweldloos Communiceren
Geweldloos Communiceren heeft een model en tegelijkertijd gaat het helemaal niet om het model. Het gaat om de intentie je te verbinden met wat er leeft in jezelf en de ander.
Als je Marshall's communicatiemodel gebruikt om een plan dat je van te voren uitgedacht hebt uitgevoerd te krijgen, zal er weinig in de relatie met jezelf en anderen veranderen. Dan wordt het weer een truc, een van de vele. Je kunt Geweldloos Communiceren zien als gereedschap waarmee je jezelf innerlijk kunt verbouwen, zodat je kijk op de wereld en op het leven een draai maakt van 180 graden (of minder; dat is afhankelijk van de draai die je tot nu toe al gemaakt had).
Geweldloos Communiceren overschrijdt de grenzen van alle religies en levensvisies. Het geeft praktische handreikingen over hoe je onbevooroordeeld kunt luisteren, hoe we heel verschillende opvattingen kunnen hebben en toch samen door één deur kunnen. Justine noemt Geweldloos Communiceren geen methode, maar een leefwijze, omdat het om iets gaat dat al je handelen, denken en voelen doordringt.
Marshall spreekt over een (gewenst) giraffenmodel dat uit vier elementen bestaat. Namelijk; Waarnemen, voelen, nodig hebben en verzoeken. Als je deze elementen verweeft in wat je zegt, heb je kans om gehoord te worden en de ander te horen. Je vertelt wat er in je omgaat, hoe jij iets ervaart en hebt belangstelling voor wat er in de ander leeft. Dit alles doordring je met een mildheid en acceptatie van wat is. Als je in deze trant spreekt, spreek je giraffentaal.
De vier elementen van jakhalzentaal zijn interpreteren/veroordelen, quasi-voelen, strategieën aanzien voor behoeften, eisen. Wil je iemand overtuigen van je gelijk, dan zul je geneigd zijn deze elementen in je woorden te verweven. De kans is aanwezig dat je dan in een discussie en wellicht in een conflict terechtkomt.
De jakhals heeft een kleiner denkraam dan de giraf. Hij ziet of hoort iets, zondert zich vervolgens af van de buitenwereld en denkt in de hem vertrouwde patronen met gebruik van zijn kennis en zijn fantasie over wat zou kunnen gebeuren. De deur naar zijn gevoel, dus naar zijn hart en zijn buik, houdt hij op slot. Voelen zou hem kunnen afleiden. De gedachten die hij al had, worden versterkt en verder uitgediept. Hij krijgt een beeld van de wereld dat weinig meer met de realiteit te maken heeft. Zo creëren de jakhalzen in ons ieder hun eigen wereld die we vervolgens met elkaar gaan vergelijken. Als we onze wereld beter vinden dan die van anderen gaan we anderen proberen te overtuigen van ons gelijk. Als we onze wereld slechter vinden laten we onszelf in de steek. We gaan proberen anderen te evenaren en zijn ongelukkig als we daar niet in slagen.
De giraf denkt met haar hoofd, haar hart en buik. Ook haar zintuigen blijven openstaan terwijl zij denkt, zodat zij naargelang de veranderende zintuiglijke indrukken van gedachten kan veranderen. De giraf steekt haar nek uit en heeft een weids uitzicht. De jakhals richt zijn blik op zijn prooi en kijkt als het ware door een koker. Ik zou jakhalsdenken een exclusief denken willen noemen en girafdenken een inclusief denken.
De giraf (groot hart) in je zal van harte jezelf iets gunnen en van harte iets geven. Inlevend vermogen en vergevingsgezind. De jakhals in je leidt ons via zijn ongekuiste taal en doortastend handelen naar de goddelijke vonk in ons en verwacht een liefdevolle, wijze reactie daarop.
H3 Kunnen we de jakhals niet wegdoen en gewoon giraf worden?
Justine vertelt: "Ik ben een kei in interpreteren. Ik heb de neiging te denken dat ik weet wat iemand bedoelt of denkt. Vanaf nu wil ik bij de feiten blijven en niet meer de situaties invullen".
Een poging om je jakhals af te schaffen leidt tot het tegendeel. Hij wordt groter en woester. De jakhals wil je laten weten dat er een behoefte niet vervuld is. Neem je jakhals serieus, onderdruk boosheid niet. Gewoon even lekker lucht geven aan je woede, ook fusiek, kan die woede helpen verdwijnen.
Voor het omvormen van de oordelen en verwijten is de aanwezigheid van de giraf van essentieel belang. Een methode die Justine heel bevrijdend vindt is de boosheid voelen, een jakhals aan het woord laten en weer teruggaan naar de boosheid. Dit herhalen, totdat het klaar is en je je rustig voelt. Daarna ga je op zoek naar de onderliggende behoeften. Overigens kan je dit ook doen bij angst, schuld en schaamte gevoelens.
De aanwezigheid van de jakhals is niet alleen een signaal van onvervulde behoeften. Met jakhals-zijn vervullen we op zich ook al een behoefte. Alles wat we doen, doen we namelijk om een behoefte te vervullen. Anders zouden we het niet doen. Dus wat levert de jakhals op?
Wees ook blij met jakhalsjes van anderen.
H4 Het verschil tussen giraf zijn en doen alsof
Wees aardig als je de genegenheid die je uitzendt ook echt voelt. En wees boos en geïrriteerd, als dat is wat je voelt. Of je die boosheid en irritatie ook werkelijk laat merken en eventueel uitspreekt hangt van de situatie af. Het is een kwestie van inschatten, waarbij je intuïtie prima van pas kan komen.
Met mildheid en humor kijken naar de jakhals in jezelf en in de mensen om je heen is van essentieel belang voor het slagen van het concept giraf-jakhals. Dan hoeft de jakhals niet meer te doen alsof hij giraf is en kan de giraf oprecht giraf zijn.
Wat doe je als je niet wilt jakhalzen tegen degene waar je mee in gesprek bent? Je kunt hardop zeggen wat er in je omgaat. Of een time-out nemen en kondig deze aan.
H5 Luisteren met giraffen- of met jakhalzenoren
Jakhalsoren naar buiten >> We denken dat de ander ons probeert te manipuleren of onderuit te halen.
Jakhalsoren naar binnen >> We horen een stemmetje dat de ander gelijk geeft of ons naar beneden haalt.
Giraffenoren naar binnen >> We horen wat er in ons omgaat of wat een opmerking die van buiten komt met ons doet.
Giraffenoren naar buiten >> We horen geen verwijten of oordelen meer. We horen de gevoelens en behoeften van de ander.
H6 Ook jij kunt wonderen verrichten
Sta je in giraffemodus? Dan zijn wonderen of synchroniciteit mogelijk. Dingen komen precies op het juiste moment. Bijvoorbeeld ook veranderingen in jezelf.
H7 Jakhalzen tegen een ander, wat zegt dat over jezelf?
Mensen die bezig zijn met bewustwording ontdekken gaandeweg dat ze toch ook heel veel oordelen over zichzelf hebben. De oordelen over mensen en zaken buiten hen blijken een weerspiegeling te zijn van de oordelen over zichzelf. Ze waren gewend de onvrede en onzekerheid over hun eigen daden en gedachten te ontkennen en te overschreeuwen door kritiek te leveren op anderen. Nu ze de oordelen over anderen langzamerhand van zich af laten vallen wordt een levensgrote zelfveroordeling zichtbaar. Ze vinden zichzelf waardeloos en hun zelfvertrouwen is ver te zoeken.
Kunnen we maar beter ophouden met de ene na de andere cursus in bewustwording te volgen? Afgeven op anderen is toch veel makkelijker en minder pijnlijk? Het 'jakhalzen' over onszelf is als een tussenfase tussen de wereld buiten ons de schuld geven van alles wat we als onaangenaam ervaren en die wereld omarmen. In die tussenfase leren we onszelf zien en ontmoeten, waarna we ook anderen kunnen ontmoeten.
Er wordt gerefereerd aan het werk van Byron Katie en haar 4 vragen (lees hier meer daarover). Onderzoek je (zelf)oordelen. Wil je helemaal af van de afhankelijkheid van anderen voor je waardering? Word dan verliefd op jezelf!
Als we iemand afkraken zegt dit iets over onszelf, maar ook als we iemand bewonderen. Bij diegene herkennen en koesteren we dezelfde kwaliteit in onszelf.
H8 Jakhalzen- en giraffentaal
Liefde vanuit vertrouwen (g) en controle vanuit angst (j). Verbinding (g) en verwijdering (j).
In alles wat je zegt kun je één of meerdere van bovengenoemde eigenschappen terugvinden. Is het niet in de woorden, dan is het wel in de toon waarop je ze zegt of in de houding die je aanneemt, terwijl je het zegt.
De 4 elementen van het geweldloos communiceren model:
Waarnemen:
(j) Heb je dat beetje huiswerk nou nog niet af? (g) Ik zie dat je zit te schrijven. Hoe ver ben je met je huiswerk?
Voelen:
(j) Het voelt alsof iedereen mij moet hebben. (g) Ik ben bang en voel me onveilig.
Nodig hebben:
(j) Omdat jij zo slecht lesgeeft, leer ik niks. (g) Ik heb behoefte aan leren.
Verzoeken:
(j) Als jij niet meegaat, dan ga ik ook niet. (g) Ik zou het fijn vinden als je meegaat. Wil je dat doen?
Je kunt als je iets dwarszit en daar meer duidelijkheid over wilt krijgen jouw jakhalzen aan het woord laten. En daarna zelfonderzoek doen.
H9 Maatschappelijke verandering
Maatschappelijke verandering vindt alleen plaats door individuele verandering. Geweldloze communicatie is onder andere te vinden:
- binnen de bestuursvorm sociocratie. Sociocratie is een manier van organiseren waarin gelijkwaardigheid centraal staat. Besluiten worden genomen op basis van consent: geen overwegend bezwaar.
De organisatie werkt met kringen die elk hun eigen verantwoordelijkheden hebben. Kringen zijn met elkaar verbonden via dubbele koppeling. Zo ontstaat meer betrokkenheid, transparantie en gedeelde verantwoordelijkheid. - Restorative justice (herstelrecht) is een benadering van recht en conflict die draait om herstel in plaats van straf. Het richt zich op de schade die is veroorzaakt, niet alleen op de overtreding. Daders, slachtoffers en betrokkenen gaan met elkaar in dialoog. Samen zoeken ze naar erkenning, verantwoordelijkheid en herstel.
Het doel is het herstellen van relaties en het voorkomen van nieuwe schade. - India: Muhammad Yunus met zijn microkrediet. Microkrediet is een kleine lening voor mensen die geen toegang hebben tot gewone banken. Het wordt vaak gebruikt door ondernemers in ontwikkelingslanden om een eigen zaak te starten of uit te breiden. De leningen zijn meestal laag in bedrag, maar hebben grote impact. Terugbetaling gebeurt vaak in kleine, haalbare termijnen. Het doel is economische zelfstandigheid en het verminderen van armoede.
- Zuid-Afrika: Commissie voor Waarheid en Verzoening. De Commissie voor Waarheid en Verzoening werd opgericht in Zuid-Afrika na het einde van de apartheid. Ze onderzocht mensenrechtenschendingen uit het verleden. Daders konden amnestie krijgen als zij de volledige waarheid vertelden. Slachtoffers kregen erkenning door hun verhalen publiek te delen. Het doel was nationale verzoening en een vreedzame toekomst.
- Rwanda: Gacaca-methode. De Gacaca-methode was een lokaal rechtssysteem in Rwanda na de genocide van 1994. Ze bouwde voort op traditionele dorpsbijeenkomsten waar de gemeenschap samenkwam.
Daders legden publiekelijk verantwoording af voor hun daden. Slachtoffers en getuigen kregen ruimte om hun verhaal te doen. Het doel was waarheid, verzoening en het herstellen van de samenleving. - Tijdschrift 'the optimist'.
H10 De jakhals en de giraf bij andere auteurs
Voor een jakhals zijn grenzen scheidingslijnen. Voor een giraf zijn het ontmoetingsgebieden waar je elkaar kunt raken. Stichting De Kleine Giraf geeft aandacht aan Geweldloze Communicatie (ook wel Verbindend Communiceren) voor kinderen en volwassenen, waaronder in onderwijsachtige contexten. Meer info hier.